Võ-Thuật Cổ-Truyền Việt-Nam

Di sản truyền thống thượng võ, bất khuất của dân tộc Việt Nam.

Con người nguyên thủy từ thời Cổ Ðại, sinh sống dựa trên thu lượm, nhặt hái các thức ăn có sẳn ở thiên nhiên và săn bắt thú rừng là chủ yếu. Những động tác, cách thức rình rập, rượt đuổi đánh giết dần trở thành quen thuộc hàng ngày.

Tiếp đến là những trường hợp phải xữ trí trong quan hệ giữa người và vật trong săn bắn, giữa người và người để tự vệ, để chiến đấu gìn giử các vật thực do thành quả lao động, hoặc quyền sở hữu miếng đất, khoảnh rừng đang sinh sống. Tất cả các động tác, các cách thế đó, từ đơn giản đến phức tạp, đã là cội nguồn của các đòn thế, bài bản của các trường phái võ thuật trên thế giới.

Qua quá trình gian khổ dựng nước và giử nước, từ thời khai nguyên dân tộc và kháng chiến chống quân xâm lược, giử yên bờ cõi, bảo vệ sự toàn vẹn lảnh thổ. Người dân Việt trưởng thành từ vùng đất châu thổ sông Hồng đã tự hình thành, phát triển và đúc kết được những kinh nghiệm quý báu về kỷ thuật chiến đấu cá nhân và những cách thức, sách lược trong vận dụng và huy động lực lượng quân sự vào cuộc chiến đấu tập thể “chiến tranh”.

Kỷ thuật chiến đấu cá nhân, cơ sở cho một đội quân tự vệ quốc gia đó chính là nguồn gốc sâu xa,đích thực của một nền võ học cổ truyền phong phú và đa dạng của đất nước Việt Nam anh hùng, bất khuất.

Ðặc thù của võ học cổ truyền Việt Nam

Nước Việt là một vùng đất hẹp, người thưa,ở sát cạnh một quốc gia phong kiến phương Bắc to lớn, luôn chực chờ cơ hội để thôn tính và đồng hóa thành một châu huyện của họ.

Ý thức quốc gia độc lập, tự chủ và truyền thống dân tộc bất khuất, tinh thần thượng võ cao độ đã hình thành một cách sâu sắc trong huyết thống của người dân đất Việt anh hùng, thể hiện qua những cuộc chiến đấu một mất một còn với kẻ ngoại xâm :

” Muốn thoát ách nô lệ lầm than cơ cực, nhục nhã thì

phải chiến thắng kẻ thù xâm lược ”

Trước những đòi hỏi luôn luôn cấp bách và thiết thực cho vận mệnh đất nước như thế, hơn ai hết, người Việt luôn tìm tòi học hỏi và sáng tạo những cách đánh riêng biệt, độc đáo,phù hợp với đặc điễm của đất nước và con người với trình độ phát triển kỷ thuật, sinh hoạt xã hội và kinh tế nhất định. Những phương cách chiến đấu đủ sức đương đầu, ngăn chận bước chân xâm lược tàn ác, bạo ngược của ngoại bang.

Vó ngựa hung hãn của đoàn kỵ binh Mông cổ ngạo nghễ giày xéo một cách man rợ bao lãnh thổ từ Âu sang Á, lập nên một đế quốc rộng lớn, menh mông từ bờ biển Hắc hải đến bờ biển Thái bình Dương, nhưng rồi đã phải quỵ ngã ở dãy đất nhỏ bé nầy.

Câu chuyện tưởng chừng như hoang đường, nhưng đó đã là sự thật!!

Và sự thực đó đã được kiên quyết khẳng định khi đoàn quân bách chiến bách thắng Mông Cổ quay lại tiến công phục thù lần thứ hai và lần thứ ba, mỗi lần quay lại là một lần lớn hơn, mạnh hơn, nhưng cuối cùng đã phải nuốt hận và bỏ chạy lấy thân một cách nhục nhã, thãm thương.

Người dân đất Việt anh hùng đã dõng dạt nói lên lời quyết chiến, quyết thắng, chấp nhận mọi hy sinh, mất mác. Những chiến cônghiển hách, lẫy lừng đó đã là của toàn dân.

Với ý chí sắt thép ” Sát Thát ” và với những cách đánh dũng mãnh, mưu trí, đoàn chân đất đã ngoan cường chiến đấu và giành lấy những chiến thắng oanh liệt, viết lên những trang sử vẽ vang trong lịch sử hơn 4 ngàn năm lập quốc kiêu hùng của dân tộc Việt Nam.

Từ một thực tế chiến đấu vô cùng nghiệt ngã đó, những cách đánh sáng tạo, tài tình, độc đáo của dân Việt đã được khẳng định là đúng đắn, thích hợp và có hiệu quả.

Tinh-Hoa của Võ-Thuật Cổ-Truyền Việt-Nam

1. Võ thuật cổ truyền Việt Nam là VÕ TRẬN

Võ thuật cổ truyền Việt Nam được gọi là “Võ Trận” với ý nghĩa là võ thuật để dùng trong chiến trận để chống giặc giử nước. “Võ Trận” Việt Nam thể hiện đầy sinh động trong tính cách quyết chiến, quyết thắng : đó là một lối đánh tiêu diệt, dứt khoát một mất một còn, không khoan nhượng của cả một dân tộc để giử yên bờ cõi, bảo vệ biên cương Tổ quốc.

2. Võ thuật cổ truyền Việt Nam là một thể hiện cho ý chí sắt đá,

xã thân, vì nước quên mình của dân quân đất Việt.

Cuộc kháng chiến hào hùng của dân quân nước Việt từ ngàn xưa trước một đối phương phương Bắc rộng lớn tựa như một hình tượng đầy sinh động sau đây:

” Nực cười châu chấu đá xe . . . ”

Thế nhưng, những con người ở vùng đất châu thổ sông Hồng nhỏ bé đã chứng minh một sự thực oanh liệt, bao lần đậm nét trong những trang sử hào hùng của dân tộc :

” Tưởng rằng chấu ngã, ai ngờ xe nghiêng . . . .”

Hiện thực đó chỉ có thể có được với một tinh thần thượng võ cao độ, đầy sức thuyết phục:

Lấy đại nghĩa để thắng hung tàn,

Ðem chí nhân để thay cường bạo.

(Bình Ngô Ðại Cáo – Nguyễn Trãi.)

Và một truyền thống bất khuất, sắt đá:

Tôi muốn cỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình

ở biển khơi, đánh đuổi quân Ngô giành lại giang sơn,

cởi ách nô lệ, chứ tôi không chịu khom lưng làm tỳ thiếp người

(Lời Bà Triệu Trinh Nương.)

Chấp nhận thử thách, đương đầu với gian khổ, mất mác đau thương. Người dân Việt đã chấp nhận hy sinh tất cả để giành lấy quyền sống tự do, độc lập cho đất nước:

Ta thà làm quỷ nước Nam,

Còn hơn làm Vương đất Bắc.

(lời của Tướng Trần Bình Trọng trong buổi tiệc đầu người, nơi trại giặc.)

Tất cả là thể hiện một đặc thù nổi bật nhất về ý chí quên mình, xã thân cho đại nghĩa dân tộc của Võ thuật Cổ truyền Việt Nam hình thànn trong quá trình dựng nước và giử nước.

3. Võ thuật cổ truyền Việt Nam là một thể hiện thực sự cho tính

Nhu chế Cương, Ðoản chế Trường.

Trong thực tế chiến đấu, làm sao có thể lấy ít đánh nhiều, lấy yếu đánh mạnh?

Người dân Việt, lấy cá nhân mà xét, lấy tập thể mà tính, là yếu kém hơn nhiều so với các thế lực phương Bắc. Nếu chỉ thuần dựa trên ý chí và tinh thần mà không có được một sách lược đối phó thích hợp, một phương cách đối trị hữu hiệu, làm sao có thể ngăn cản được các âm mưu xâm lược thâm độc của giặc ngoại xâm ?

Dân tộc Việt Nam đã có được những kinh nghiệm quý báu qua thực tiển chiến đấu giành lấy quyền sống còn, cởi bỏ xiềng xích nô lệ ngoại bang với những thể hiện sáng tạo trong võ thuật cổ truyền, một trang bị không thể không có cho đoàn dân quân nước Việt, áp dụng linh động và triệt để 2 nguyên lý căn bản:

A. Nhu chế Cương

Vì yếu hơn nên không thể dùng lực đối lực. Dân quân nước Việt luônluôn phải đối phó với một lực lượng quân sự phương Bắc đông đảo gấp bội, về chiến thuật cũng như chiến lược, vì ít hơn nên ta phải làm sao nhanh chóng giải quyết chiến trường, tiết kiệm sức lực, bằng cách luồn lách, tránh né, mềm dão, hư thực. Trong công có thủ, trong thủ đã tiềm ẩn thế tấn công vào nơi địch sơ hở, bỏ trống.

B. Đoản chế Trường

Áp dụng cho cá nhân người chiến sỉ và cho cả tập thể lực lượng kháng chiến, chống giặc giử nước, người dân nước Việt luôn xử dụng những chiến thuật thần tốc, chớp nhoáng, không mất thì giờ và công sức để triệt phá sức tấn công của đối phương mà chỉ cần nhanh chóng tránh né, tiếp cận, khám phá những sơ hở nhất định của chúng để dứt khoát, dũng mãnh tấn công tiêu diệt ngay chính tiềm năng của sức tấn công ấy: đó là ý nghĩa của tinh thần dùng Đoản chế Trường .

Võ thuật cổ truyền Việt Nam là những tinh hoa kế thừa bao kinh nghiệm xương máu và tim óc của tổ tiên bao đời : đó là một sự thực hiển nhiên không thể phủ nhận được và đừng bao giờ khinh suất coi thường.

Cùng với quá trình giao lưu văn hóa, kinh tế với nước ngoài. Người dân Việt cũng luôn tìm hiểu và học hỏi những tinh hoa cốt lõi nhất của họ để có được những cách đánh năng động, sáng tạo và có hiệu quả nhất đối với giặc xâm lược:

Học lấy cái hay của địch để có thể tìm ra được cách đánh thích hợp nhất chế ngự được địch, đó là cách “Dỉ độc trị độc” hoặc còn có thể gọi là : “Gậy ông đập lưng ông”.

Dung hợp những điều hay của địch thành những kinh nghiệm quý báu của mình, giúp cho kho tàng truyền thống đất Việt thêm phong phú, đa dạng, nhưng vẩn luôn hài hòa thuần phác, đó là tinh thần của “Tri kỷ tri bỉ” (biết người biết ta trăm trận trăm thắng).

Võ thuật cổ truyền Việt Nam luôn thắm đượm tinh thần cao đẹp đó và đã thể hiện trọn vẹn bản sắc độc đáo, anh hùng của dân tộc. Bề dầy lịch sử anh hùng hơn 4 ngàn năm dựng nước và giử nước cho phép chúng ta hiểu được như vậy và khẳng định tầm vóc vô cùng to lớn đó.

Xin đừng bao giờ nhầm lẩn, chớ khi nào quên cội nguồn sâu xa đó

Hãy ra sức giử gìn và kế thừa sao cho xứng đáng.

Người có võ rất coi trọng lễ và giữ lễ. Trong thời đại giao lưu, hội nhập; khi các mối quan hệ xã hội trở nên mong manh, các giá trị truyền thống dễ bị lung lay, biến dạng, cả hoà tan; xem ra chỉ có võ là còn giữ truyền thống “tôn sư trọng đạo”, là còn trọng lễ và giữ lễ.

Với con nhà võ, nơi tập võ không phải là Câu Lạc Bộ như nhiều người nghĩ, mà là một Võ đường, Đạo đường; người Nhật gọi là Dojo (Jo là nơi, Do là đạo đức. Dojo là nơi trui rèn đạo đức).

“Học lễ” là nội dung được thực hành liên tục, kiên định, nhất quán trong suốt quá trình dạy võ và học võ. Ngày đầu tiên đi học võ, người học phải trải qua thủ tục  “Bái sư nhập môn”. Tuy không rườm rà như ngày trước, nhưng phép tắc thì phải duy trì: người học thắp cây hương trên bàn thờ Tổ, được gặp mặt Thầy, được giới thiệu với vị Huấn luyện viên trực tiếp huấn luyện, đặc biệt được hướng dẫn để biết phép tắc và những qui định của Võ đường… Bởi vì nơi tập là một Đạo đường, nên mỗi lần vào ra, người học phải cúi chào. Bất cứ lúc nào gặp thầy, bạn, huynh đệ, đều phải cúi chào. Bắt đầu và kết thúc một buổi tập, môn sinh phải chào Tổ, chào Thầy. Bắt đầu và kết thúc một trận đấu tập, hai đối thủ phải cúi chào nhau. Bắt đầu và kết thúc một bài quyền bao giờ cũng là cái chào. Bài tập đầu tiên trong cuộc đời học võ là bài chào. Trong Võ đường, và qua các kỳ kiểm tra, người học võ được đánh giá dựa trên hai tiêu chuẩn: thành tựu công phu và phẩm chất đạo đức, được thể hiện qua cung cách quan hệ, ứng xử với mọi người… Với những ai hiểu, thì đó không chỉ là hình thức mà còn bao hàm cả nội dung. Với những người học còn nhỏ tuổi, chưa kịp hiểu, thì cứ kiên trì thực hành lễ, một ngày kia tất sẽ ngộ ra ý nghĩa bên sau mỗi cái chào.

Người học võ chân chính không coi cái chào là lễ, mà là hình thức của lễ, cách thể hiện lễ. Cái chào ngầm chứa nội dung vô cùng quan trọng, vốn là kim chỉ nam của người học võ, đó là cái đạo của võ và đạo đức của người học võ, gọi chung là Võ đạo. Cái chào chỉ như bóng điện, Võ đạo mới là dòng điện. Không có dòng điện, bóng điện không thể toả sáng; không có tinh thần Võ đạo, cái chào chỉ còn là động tác gật đầu.

Cũng như quá trình tích tụ năng lượng để thắp sáng bóng đèn, quá trình học võ là quá trình tu dưỡng phẩm chất, đạo đức làm nền tảng cho hành vi ứng xử trong các mối quan hệ xã hội. Tuỳ theo từng mối quan hệ xã hội mà hành vi ứng xử khác nhau. Ví dụ, đối với cha mẹ khác đối với thầy, với bạn; đối với người thân, khác với kẻ sơ; với ân nhân khác với kẻ thù; cung cách đi dự đám cưới khác với dự đám ma… Nhưng dù sắc thái có khác nhau thế nào, thì tất cả đều được hình thành trên một nguyên tắc chung. Nói cách khác, nội dung ứng xử thì tuỳ từng mối quan hệ; nhưng nguyên tắc ứng xử thì chung nhất.

Người đời thường coi trọng hình thức của lễ, nội dung của lễ, nhưng con nhà võ còn coi trọng nền tảng, nguyên tắc của lễ.

Nguyên tắc đó là:

Nhân ái và tôn trọng

Nói tôn trọng là tôn trọng quyền tồn tại, quyền sống, quyền làm người, quyền làm người không giống ai. Trong đời sống xã hội, vị trí mỗi người tuy chẳng giống nhau, nhưng nhân cách làm người thì không khác nhau – ai cũng sinh ra và lớn lên bằng trái tim của mẹ; ai cũng bình đẳng trước thượng đế và trước cái chết. Có tinh thần tôn trọng, người tập võ không hạ mình trước bất cứ ai, không phân biệt ai hơn ai; không tâng bốc người trên, không miệt thị người dưới. Tôn trọng con người, tôn trọng mình, tôn trọng đối thủ, đó là một trong những phẩm chất hàng đầu của người học võ.

Nhân ái là mục đích cuối cùng của người học võ, nó giúp định hướng hành vi của người học võ. Dù nghĩ gì, làm gì, nói gì, xử sự thế nào, tất cả đều phải nhằm mục đích làm sao cho con người tốt hơn, cho mình tốt hơn, cho đời đẹp hơn. Nếu không vì lòng nhân ái, hành động của người học võ không khác chi hành động của tên cướp, nhưng nếu vì lòng nhân ái, hành động của anh ta sẽ là hành động anh hùng – “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân. Quân điếu phạt trước lo trừ bạo” (Nguyễn Trãi).

Khiêm tốn và nhún nhường

Thói kiêu căng tự mãn là kẻ thù lớn nhất của người học võ. Sự hiểu biết không bao giờ có giới hạn. Ai không thấy thiếu sẽ không thêm được gì. Ai không biết ẩn mình sẽ không bay cao. Cái thùng đã đầy thì không còn chứa được nữa. Muốn nhảy lên cao thì phải rùn thấp. Muốn vượt qua xà phải biết uốn mình. Với người học võ, đức khiêm tốn không làm cho mình bé lại mà giúp mình có sức mạnh đi xa về trước; không làm cho mình thấp hơn đối thủ mà làm cho đối thủ không cao hơn mình. Đức khiêm tốn còn thể hiện đạo đức của người học võ: yêu người, vì người, “đi trước về sau”, “lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của mọi người”.

Niềm tin và bản lĩnh

Ở đời, không ai có tất cả, không ai không có tất cả. Con gà trống gáy một tiếng, cả làng thức dậy, nhưng không đẻ được trứng; con gà mái đẻ được trứng, nhưng không làm kinh động được ai. Ông nông dân lấy vợ, sinh con, lao động cực nhọc nuôi sống gia đình, nhưng không làm được nhạc. Ông nhạc sĩ tài danh sáng tác cả pho nhạc hay làm rung động trái tim bao thế hệ, nhưng không có vợ con, không cuốc nổi một luống đất. Thật vô lý nếu ông nông dân nọ mặc cảm vì không sáng tác được nhạc; hoặc ông nhạc sĩ kia đau buồn vì không làm tròn thiên chức lấy vợ, sinh con. Cho nên, học võ là học để biết mình là ai, biết cách hun đúc mình, hoàn thiện mình, có niềm tin và tự hào về mình. Mất niềm tin là tự đánh mất vũ khí của mình. Niềm tin, đối với người trí thức, đó là sức mạnh nội tâm; đối với bậc thiền sư, đó là tinh thần vô uý; đối với người học võ, đó là dũng khí của người chiến sĩ. Mất niềm tin, con người hoặc rơi vào tự ti, trầm cảm; hoặc trở nên hung hăng, gây hấn. Chỉ có bản lĩnh, có niềm tin, người học võ mới có sức mạnh để thể hiện cái đức nhân ái, khiêm tốn, nhún nhường, và tôn trọng người khác.

Nhân ái và tôn trọng, khiêm tốn và nhún nhường, bản lĩnh và niềm tin, đó không chỉ là nền tảng của mọi hành vi ứng xử, mà còn là nền tảng của tinh thần Hoà Hợp. Mục đích tối thượng của người học võ là thiết lập mối quan hệ tốt đẹp giữa con người và con người với tinh thần: cộng tác, cộng đồng, cộng hưởng, cùng hưởng… trong xã hội; thái hoà trong gia đình, và an lạc trong bản thân. Đây là điểm thanh niên chúng ta đang thiếu, thậm chí thiếu trầm trọng. Thanh niên chúng ta thiếu cái thuận mà thừa cái nghịch, thiếu cái hoà mà thừa cái bất hoà, thiếu đoàn kết mà thừa chia rẽ. Tôi từng nghe nói: “Một người Việt Nam và một người Nhật, thì người Nhật không bằng người Việt Nam. Ba người Việt Nam và ba người Nhật, thì ba người Việt Nam không bằng ba người Nhật”. Ấy là cách khẳng định thói xấu bất hợp tác, mất đoàn kết của người mình đó thôi. Vì sao ư? Có chi đâu, là vì chúng ta thiếu cái đức tôn trọng, yêu thương, khiêm tốn, bản lãnh và một sức mạnh nội tâm. Ở đời, phàm kẻ nào không có sức mạnh nội tâm, không có bản lĩnh, kẻ đó sẽ không nói được tiếng xin lỗi, xin cám ơn, xin vui lòng, xin nhận trách nhiệm… Và chắc chắn kẻ đó không thể thiết lập được mối quan hệ tốt đẹp với mọi người.

Tất nhiên, ở trường học và trong gia đình, ai cũng mong muốn dạy con em mình biết lễ phép, biết cách ăn ở, cách đối nhân xử thế. Nhiều trường học nêu cả khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” ở cổng trường và trong các lớp học. Nhưng xem ra, chỉ có võ là dạy cái lễ cho người học hiệu quả nhất. Nói vậy là vì, chỉ có võ mới có chương trình học vừa cả võ vừa cả lễ; nội dung kiểm tra lên đai đẳng cũng bao gồm cả lễ và võ. Ngoài ra, việc thực hiện chương trình “học lễ” xuyên suốt, nhất quán, và triệt để. Đặc biệt, võ coi trọng đào luyện cái gốc song song với cái ngọn, nội dung song song với hình thức, nền tảng song song với biểu hiện – coi trọng việc giáo dục cho người học tinh thần nhân ái, tôn trọng con người, khiêm tốn, niềm tin, và bản lĩnh, song song với việc dạy cho các em cách đối nhân xử thế, cách quan hệ ứng xử cho phải phép, phải đạo với mọi người.

Tiếc rằng, hiện nay nhiều người hiểu không đúng về võ. Họ cho võ là đánh nhau, là vai u thịt bắp, là mặt rổ mặt rạch… Họ không hề hiểu võ là một hình thái nghệ thuật, là công cụ giáo dục đạo làm người; học võ là học đạo làm người. Thêm vào đó, cũng vì có nhiều người dạy võ chỉ dừng lại ở mức “võ thuật” mà chưa đạt tới được mức “võ lý” và “võ đạo” – chỉ dạy cho người học cách đánh mà không dạy cho họ đánh ai, đánh thế nào, bảo vệ ai, bảo vệ cái gì… Đã thế, trong xu thế thị trường hoá, thương mại hoá, thể thao hoá, võ bị xếp ngang hàng với các môn thể thao khác. Người ta chạy theo thành tích, huy chương mà quên mất sứ mệnh giáo dục; chạy theo hư danh mà quên đi thực chất. Tất nhiên, võ cũng là một môn thể thao, nhưng không phải đơn thuần chỉ là một môn thể thao. Võ là môn thể thao truyền thống. Nó vừa phải làm nhiệm vụ đào tạo những vận động viên xuất sắc cho thể thao nước nhà, vừa phải hoàn thành sứ mệnh dạy cho người học sức khoẻ, phẩm chất đạo đức, đối nhân xử thế.

Hẳn chúng ta đều biết, “Tinh thần Nhật Bản”, “Sức mạnh Nhật Bản” được hun đúc bởi ba dòng sữa: Thần đạo Shinto, Phật giáo Thiền tông, và Tinh thần Võ đạo. Trong suốt bốn nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, võ là một trong hai dòng suối tạo nên Sức mạnh Việt Nam – “Sống vững chãi bốn nghìn năm sừng sững. Lưng đeo gươm tay mềm mại bút hoa. Trong và thật sáng hai bờ suy tưởng. Rất hiên ngang mà nhân ái chan hoà” (Huy Cận). Từ Đinh, Lý, Trần, Lê, Nguyễn… các bậc khai quốc, công thần đều xuất thân từ con nhà võ. Nhiều trong các triều đại ấy đều có trường dạy võ, chương trình học võ, và các kỳ thi võ (Tú tài, Cử nhân, Tiến sĩ). Rõ ràng, cùng với văn, võ đã góp phần hun đúc nguyên khí quốc gia, sức mạnh dân tộc; góp phần đào luyện con người Việt Nam giàu lòng yêu nước, có sức mạnh, niềm tin, và khí phách; được thử lửa qua suốt chiều dài lịch sử chống ngoại xâm và xây dựng đất nước.

Ngày nay, đất nước ta hoà bình, thống nhất, thịnh vượng. Chúng ta có nhiều bạn bè, nhiều đối tác khắp năm châu. Chúng ta đang hân hoan vươn ra biển lớn. Nhưng nhìn lại, xem ra dòng suối võ ngày nào không còn chảy nữa! Không biết nó tắt từ thời nào? Vì sao tắt? Có cần khơi thông không? Làm thế nào khơi thông trở lại để võ tiếp tục góp phần mình vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước? Rất cần các công trình nghiên cứu nghiêm túc, các hội nghị khoa học để làm sáng tỏ những vấn đề ấy.

Thiết nghĩ, dù đứng trước kẻ thù hay đứng trước đối tác làm ăn, mỗi dân tộc, mỗi con người đều phải cần có sức mạnh, niềm tin, và khí phách. Thiếu sức mạnh, niềm tin, và khí phách, thì không thể đánh thắng ngoại xâm; thiếu sức mạnh, niềm tin, và khí phách, cũng không thể làm ăn sòng phẳng với người.

Sưu tầm

Sách Luận ngữ có câu: “Kiến nghĩa bất vi vô dũng giả”, có nghĩa là thấy việc nghĩa không làm không phải là người có dũng, thấy việc đúng mà không làm thì không phải là người quân tử, vì vậy tiêu chí của người học võ là trọng nghĩa.

Dũng không phải là thấy việc bất bình thì “động thủ”, liều chết xông lên. Khi bị binh lính hành hình trên thập tự giá, trước lúc trút hơi thở cuối cùng, Đức Chúa Giê Su nói: “Xin Cha hãy tha thứ cho chúng, vì chúng không hiểu việc chúng làm”. Tinh thần điềm đạm và nhân ái ấy chính là đại dũng.

Người dụng võ đại dũng chân chính, chiếu không thẳng không ngồi (tịch bất chính bất tọa), việc phi nghĩa không nhúng tay. Nhưng, được mấy người như vậy? Thế sự phù trầm trên con đường tu học, người giác ngộ thì ít, kẻ giả vờ giác ngộ thì nhiều. Vì vậy, lời hát hay không lọt được vào tai chúng nhân, hát líu lo bậy bạ thì chúng lại cùng nhau vỗ tay khen hay.

Trong Lục tài tử thư (1), Nam Hoa Kinh của Trang tử là bộ sách xếp hàng thứ nhất. Để miêu tả tinh thần đại dũng của một hiền sĩ qua hình ảnh loài chim Uyên Sồ; Thiên Thu Thủy trong Nam Hoa Kinh có đoạn chép:

Huệ tử làm quan nước Lương, Trang tử tính qua nước Lương thăm. Nhưng, có kẻ nói với Huệ tử: “Trang tử mà qua đây là để cùng ông tranh ngôi tướng quốc”. Huệ tử sợ, cho kẻ canh chừng suốt ba ngày ba đêm, đợi Trang tử đến thì bắt.”

Trang tử hay chuyện, không đi. Sau rồi lại đến. Gặp Huệ tử ,Trang tử bảo: “Phương Nam có con chim tên là Uyên Sồ, ông có biết không? Uyên Sồ bay từ biển Nam qua biển Bắc, nếu không gặp cây ngô đồng thì không chịu đậu; nếu không gặp hột luyện thì không ăn; nếu không gặp giếng nước ngọt thì không uống”.

Có con chim ụt đang rỉa xác chuột chết giữa cánh đồng, thấy Uyên Sồ bay ngang, sợ nó giành miếng ăn nên kêu to lên để dọa Uyên Sồ đừng đáp xuống.

Nay vì sợ cái ngôi tướng quốc của ông ở nước Lương nên ông kêu to lên để dọa tôi sao?”

Chiến Quốc Sách viết chuyện Yêu Ly và Khánh Kỵ: Yêu Ly vì cảm cái nghĩa của Hạp Lư mà hứa giúp cho để lừa giết Khánh Kỵ. Một hôm Khánh Kỵ ngồi ở mũi thuyền chỉ huy binh sĩ, thì Yêu Ly cầm kích đứng sau lưng mà hầu, thừa lúc thuận chiều, đâm kích suốt qua bụng Khánh Kỵ. Khánh Kỵ sức khỏe phi thường, liền trở tay với bắt Yêu Ly, xách ngược lên, dìm đầu xuống nước ba lần, nhưng rồi lại ẵm lên để trong lòng, cúi nhìn cười và bảo: “Thiên hạ lại còn có kẻ dũng sĩ này có gan đâm ta chớ!”

Các tướng sĩ toan đâm chết Yêu Ly, nhưng Khánh Kỵ gạt đi, bảo: “Người này là một bậc đại dũng. Trong một ngày chớ nên để chết hai người dũng sĩ của thiên hạ. Các ngươi nên tha hắn, để hắn về Ngô tỏ lòng trung”.

Khánh Kỵ tha Yêu Ly rồi rút ngọn kích trong bụng ra mà chết. Sau đó, Yêu Ly cảm tinh thần đại dũng của Khánh Kỵ liền rút gươm tự sát.

Yêu Ly là người đại dũng. Khánh Kỵ lại còn là người trên người đại dũng.

Lạn Tương Như, một bậc đại dũng, người đời Chiến Quốc, môn hạ của vua Triệu. Qua việc dâng ngọc cho vua Tần mà tỏ dũng khí buộc vua Tần phải giữ lời hứa giao thành đổi ngọc cho Triệu. Cảm nghĩa khí ấy, vua Triệu ban tặng lời khen ngợi và phong chức Thượng tướng trước quần thần cho Lạn Tương Như.

Cũng vì lời khen và phong chức cho Lạn Tương Như của vua Triệu mà tướng quốc Liêm Pha của Triệu đem lòng ganh tị, bất mãn. Lạn Tương Như biết được nên tìm đường lánh Liêm Pha không cho gặp mặt.

Có lần Lạn Tương Như ra đường gặp Liêm Pha trước sau tả hữu quân lính ồ ạt theo hầu. Tương Như thấy vậy bảo người đánh xe tránh vào ngõ hẻm, chờ Liêm Pha qua khỏi mới đi. Kẻ thủ hạ thấy vậy muốn biết nguyên nhân.

Lạn Tương Như hỏi: “Các ngươi xem Liêm tướng quân uy lực có bằng vua Tần không?”. Bọn xá nhân đáp: “Không bằng”. Lạn Tương Như nói: “Lấy cái uy lực của vua Tần trong thiên hạ không ai dám chống, thế mà ta dám đương nhiên mắng vào mặt vua Tần và làm nhục cả quần thần. Ta dẫu hèn, há sợ Liêm Pha sao? Tuy nhiên ta nghĩ sở dĩ nước Tần không dám đánh Triệu là vì có ta và Liêm Pha. Nay nếu ta và Liêm Pha vì hiềm khích hại nhau, Tần sẽ thừa cơ đem quân đánh Triệu. Ta nghĩ đến sự tồn vong của đất nước mà bỏ chuyện hiềm khích vì ganh tị cá nhân của Liêm Pha đó thôi.”

“Nhân tất hữu dũng”, nghĩa là người có lòng nhân ái là người có dũng. Người đời ngưỡng mộ võ, vì thấy những tấm gương đại dũng của người dụng võ. Người đời khinh rẻ võ, bởi thấy nhiều ngừời dụng võ tham tài (tiền) bỏ ngãi (nghĩa).

Đại dũng là đức tính cao quý của người dụng võ. Người đại dũng khiêm cung, hòa ái, can đảm, bất khuất, kiên cường…lấy nhân, nghĩa làm đường tiến thủ.

Cho đến nay, ngay trong giới hoạt động võ thuật, vẫn có không ít người cho rằng võ Việt Nam chỉ là một phiên bản của võ thuật Trung Quốc. Những người này còn đưa ra một số bằng chứng, như tên gọi đòn thế, tên bài quyền của võ Việt Nam và võ Trung Quốc đều có những nét giống nhau. Sự thật ra sao?

Từng gắn bó với hoạt động võ thuật cổ truyền Việt Nam hơn 40 năm qua, được dịp tiếp xúc nhiều bậc võ sư của cả hai nền võ thuật Việt Nam và Trung Quốc hoạt động khắp ba miền Nam – Trung – Bắc, chúng tôi chưa hề nghe các bậc tiền bối nói rằng võ Việt Nam là một phiên bản hoặc chi phái của võ Trung Quốc! Các cụ bao giờ cũng xác định khá rạch ròi “võ Ta và võ Tàu là hai nền võ thuật khác nhau”.

Khác về lời thiệu

Trước hết là sự khác nhau về ngữ nghĩa. Võ Ta là loại võ thuật của chúng ta – những người Việt có nguồn gốc con Hồng cháu Lạc. Còn võ Tàu là loại võ thuật của những người Hán của đất nước Trung Hoa, trong quá khứ vẫn thường sử dụng để tấn công nước Việt. Từ “Ta” và “Tàu” đã cho thấy một bên là yếu tố nội sinh của chúng ta, còn một bên là yếu tố ngoại nhập, của những người không cùng nòi giống.

Sự khác nhau về võ Ta và võ Tàu còn có thể nhận thấy trong tên gọi những đòn thế trong một bài quyền (còn gọi là bài thảo). Tất cả những bài võ Ta hiện đang lưu truyền khắp ba miền đều có một bài thơ kèm theo, gọi là thiệu. Các bài thiệu này được làm theo các thể thơ quen thuộc của người Việt thời xưa như: thất ngôn (mỗi câu thơ có 7 từ), tứ tự (mỗi câu thơ có 4 từ), ngũ ngôn (mỗi câu thơ có 5 từ), lục bát (câu 6 từ liền với câu 8 từ), song thất lục bát (hai câu 7 từ liền với hai câu lục bát)… Những từ sử dụng trong các bài thiệu này cũng khá đa dạng: chữ Nho, chữ Nôm, hay xen kẽ chữ Nho với chữ Nôm. Chẳng hạn như: “Chống roi đứng thủ Thần Đồng, Bắt qua bên trái, đánh càn lưỡng biên” (bài roi Thần Đồng), “Lão mai độc thọ nhứt chi vinh, Lưỡng túc khinh khinh tấn bộ hoành” (bài quyền Lão Mai). Trong khi võ Tàu cũng có thiệu, nhưng rời rạc từng câu, không kết hợp thành một bài thơ. Ví dụ mấy câu thiệu trong bài Mai Hoa Quyền của võ Tàu: “Tướng quân bái tổ, Song cung bảo nguyệt. Lưỡng thủ tảng quyền, Nhị long nhập động. Song chỉ cầm long…” hay mấy câu thiệu trong bài Thái Cực Quyền của võ Tàu: “Khởi thế, Dã mã phân tung. Bạch hạc lượng xí, Tả hữu lâu tất ảo bộ. Tả huy tì bà…”.

Khác phương pháp huấn luyện

Cũng trong quá trình thể hiện, những bài quyền, thảo, binh khí, võ Ta hầu như chỉ triển khai theo hai hướng chính là hướng trước mặt và hướng sau lưng, còn các hướng trái phải tuy cũng có thể có triển khai nhưng rất ít, nghĩa là những bài quyền, bài binh khí võ Việt triển khai theo đồ hình nét sổ trong chữ Hán (l). Trong khi đó, các bài võ Tàu, cả quyền thảo lẫn binh khí, được triển khai rất nhiều hướng với các đồ hình khá đa dạng: 4 hướng, 8 hướng… thậm chí mang tính ngẫu hứng, như trong Tuý quyền, Thái cực quyền…

Trong phương pháp giảng dạy truyền thống của võ Ta và võ Tàu cũng khác nhau. Các bậc thầy võ Ta ngày xưa thường dạy theo phương pháp từ tổng hợp đến phân tích. Cụ thể là dạy bài quyền trước rồi phân tích thành đòn thế sử dụng sau. Còn võ Tàu thì dạy theo phương pháp từ phân tích đến tổng hợp: võ sinh bước đầu tập từng đòn căn bản, sau mới tập đến các bài quyền vốn là tổng hợp của những đòn căn bản.

Tóm lại, võ Ta khác hẳn võ Tàu, nghĩa là võ Việt Nam chắc chắn không phải là phiên bản của võ Trung Quốc. Dĩ nhiên quá trình giao lưu văn hoá Việt Hoa trong lịch sử hai dân tộc đã dẫn tới sự ảnh hưởng của võ Tàu trên võ Việt là điều không tránh khỏi. Nhưng cũng như trên các lãnh vực văn hoá khác, các bậc tiền bối võ Việt Nam đã tiếp thu những cái hay của võ Trung Quốc, nhưng đã biến đổi cho phù hợp với con người Việt Nam, cho nền võ học Việt Nam ngày thêm phong phú, góp phần tích cực vào công cuộc bảo vệ và mở mang đất nước Việt Nam trường tồn.

HỒ TƯỜNG

Võ Việt Nam chưa phát triển đúng tầm: Đi tìm nguyên nhân

Trong 15 năm qua, ngoài việc tập hợp được các môn phái trong cả nước, Liên đoàn võ thuật cổ truyền Việt Nam đã xây dựng một số qui trình, thể lệ, hình thành các tiêu chí chuyên môn, qui định các chuẩn mực về đai đẳng, võ phục, tổ chức định kỳ hàng năm các giải quốc gia. Đặc biệt, Liên đoàn đã bình chọn 10 bài quyền, binh khí và đưa vào giáo trình thống nhất (mang tính bắt buộc) trong các kỳ thi thăng đai và Hội thi. Bên cạnh đó, VCT không còn bó hẹp ở các tỉnh phía Nam mà đã lan toả nhanh đến nhiều địa phương miền Bắc và vượt biên giới đến với nhiều quốc gia, với hàng ngàn võ sư, võ sinh.

Những thay đổi bất hợp lý

Tuy nhiên, những gì mà giới chức có trách nhiệm đã mang lại cho nền võ học nước nhà vẫn chưa được như mong đợi. Trong đó đáng quan ngại hơn cả, chính là việc chỉnh sửa, thay đổi cấu trúc một số đòn thế, hoặc cấm đoán những miếng đánh phối hợp chuyên biệt, mang tính đặc trưng của VCT dân tộc, dẫn đến bẻ gãy một số bộ pháp, nhất là quyền pháp và cước pháp vốn biến hoá liên hoàn, theo đồ hình “ngũ hành pháp”(bộ tay) và”bát quái pháp” (bộ chân) của thuyết Ngũ hành (các dòng võ ở phương Đông đều vận dụng triệt để thuyết này. 10 bài giáo trình “chuẩn quốc gia”, sau khi được các lão võ sư, các nhà nghiên cứu và Ban chuyên môn chỉnh lý tương đối chuẩn xác (năm 2001 tại Nha Trang), nhưng khi xuất bản lại “thay tên, đổi chữ” dẫn đến sai lệch một số thuật ngữ chuyên môn và có phần mâu thuẫn giữa lời thiệu gốc (lý thuyết) với phần thể hiện động tác kỹ thuật của một số bài võ. Hay việc xoá bỏ hệ thống thi đấu trên võ đài đã tồn tại hàng trăm năm bằng những tấm thảm. Cách làm này vừa giống cách bố trí thảm đấu của môn Judo, Pencak Silat… lại vừa giống môn vật. Do không có dây “ring” đài bao bọc nên những trận đấu chênh lệch trình độ, võ sĩ yếu hơn thường chạy nháo nhào để tránh đòn, làm cho trận đấu luôn bị cắt vụn, tẻ nhạt, không còn uy phong lẫn không có tính nghệ thuật.

Việc chọn võ phục màu đen, thứ bậc đai đẳng cũng chưa hợp lý. Màu đen suy cho cùng vẫn là gam màu “chết”, hoàn toàn không gắn kết với nền tảng văn hoá thẩm mỹ cũng như truyền thống và biểu trưng của dân tộc. Thậm chí có nhiều môn sinh (có cả một số HLV, võ sư) lại rất khoái mặc võ phục may theo kiểu Tàu, làm cho nhiều người liên tưởng có sự “phiên bản” của võ thuật Trung Hoa. Những sự việc trên bắt nguồn từ sự chủ quan, thiếu cân nhắc lẫn kiểm soát của BCH Liên đoàn, hay do BCH ít sinh hoạt, chủ yếu “khoán trắng” cho vài vị thường trực bao biện toàn bộ mọi công việc nên chỉ mới lo được khâu võ thuật, còn các phần chính, như: võ lý, võ đạo, võ lễ, võ y, võ nhạc… và nhiệm vụ “nâng tầm võ Việt, hội nhập quốc tế” vẫn còn bỏ trống. Cụ thể, BCH Liên đoàn đến nay đã quá nhiệm kỳ trên 3 năm, nhưng vẫn chưa tiến hành Đại hội được. Trong khi đó có khá nhiều thành viên, kể cả Chủ tịch Liên đoàn sau khi được bầu, nhưng vì lý do này, lý do khác cũng không hoạt động…

PHẠM ĐÌNH PHONG

Bạn có biết?

Võ Việt ở hải ngoại

Chưa thể xác định thời điểm VCT có mặt ở nước ngoài nhưng muộn nhất cũng vào khoảng gần cuối thập niên 50 của thế kỷ trước khi võ sư Nguyễn Đức Mộc mở võ đường Song Long Quyền Thuật tại Pháp năm 1957. Sau đó, các du học sinh, những người Việt Nam định cư ở nước ngoài tiếp tục truyền bá VCT hoặc một số người phương Tây đã tìm đến nước ta học VCT hay mời “thầy ta” ra nước ngoài tập huấn cho “tây”. Hầu hết các võ phái đều dùng tên gọi các bài thiệu, đòn thế bằng tiếng Việt. Tuy nhiên, bên cạnh những võ sư vẫn giữ nguyên danh xưng từ đất Việt (Lam Sơn Võ Đạo, Kiến An Công Phu, Thần Quyền, Tây Sơn Nhạn, Tinh Võ Đạo…) cũng có một số người dùng sở học của mình kết hợp thêm bài bản, kỹ thuật của võ phái khác để hình thành một võ phái mới (Quán Khí Đạo, Hoà Long Võ Đạo, Cửu Long Võ Đạo, Tráng Sĩ Đạo, Vivodo…). Nhìn chung, hầu hết võ sinh VCT ở nước ngoài vẫn luôn hướng về đất tổ và khát khao học hỏi thêm tinh hoa võ Việt, trong đó có 10 bài võ thống nhất của LĐ Võ thuật cổ truyền Việt Nam.

Có bao nhiêu võ phái?

Theo một thành viên của Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam, chỉ riêng tại TPHCM đã có 54 võ phái hoạt động. Nếu tính trên toàn quốc thì con số này xấp xỉ 70. Một số võ phái đáng chú ý như: An Thái Bình Định, Tây Sơn Bình Định, Tây Sơn Bạch Long, Thanh Long Võ Đạo, Võ Lâm Tân Khánh Bà Trà, Lam Sơn Võ Đạo, Nam Tông, Hàn Bái, Trung Sơn Võ Đạo, Ngũ Hổ Trấn Môn, Sa Long Cương, Thất Sơn Quyền, Nam Hồng Sơn, Bình Định Gia…

H.TH

Trong các cuộc thi võ từ năm 1995 đến nay tại Huế, Võ kinh Vạn An phái là một trong những môn phái chiếm lĩnh ngôi đầu và cùng tham gia các sự kiện văn hóa quy mô như thao diễn thủy binh thời Nguyễn lần đầu diễn ra tại Festival Huế 2010. Tổng hội Võ thuật cổ truyền Việt Nam tại Pháp năm 2002 từng mời Võ kinh Vạn An phái sang Pháp biểu diễn và thi đấu. Điều thú vị là từ đó đã thu hút hàng ngàn môn sinh các nước châu Âu, Bắc Mỹ… theo đuổi tập luyện.

Tôi từng có dịp gặp gỡ võ sư Voelckel Louis đại diện cho Võ kinh Vạn An tại Pháp, trực tiếp dẫn cậu con trai Voelckel Leo đã 2 lần sang Việt Nam tham gia Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền. Louis thì bảo rằng: võ kinh như một… món ngon đối với anh, thành tích cao trong các cuộc thi võ cổ truyền VN ở Pháp mà anh đạt được trong những năm qua đều nhờ vào quá trình tập luyện võ kinh. Một cao thủ người nước ngoài đã nói về võ kinh như thế, vậy võ kinh ở ta xưa và nay có gì khác nhau, hiện nó được lưu truyền trong dân gian như thế nào?

Thăng trầm phái võ đất thần kinh

Thời phong kiến, trên các cung đường dọc dài xuyên đất nước, người ta chỉ sử dụng những phương tiện thô sơ như đi ngựa, đi bộ… Và, võ từ lâu đã trở thành một phương cách hữu hiệu để phòng thân, rèn luyện sức khỏe. Trong một số trường hợp, võ còn là phương tiện dùng để tiến thân, ra làm quan. Hằng năm, để bổ sung lực lượng cho quân đội, vệ sĩ cho cấm cung, triều đình thường tổ chức những cuộc thi võ với quy mô lớn và số võ sĩ vượt qua những quy định khắt khe của các cuộc thi võ để được tuyển chọn vào cấm cung bảo vệ hoàng thân quốc thích không nhiều lắm so với hàng trăm hàng ngàn người học võ. Để làm quan võ, ngoài việc phải giỏi võ như một cao thủ giang hồ, còn cần những kiến thức khác – cũng về võ học, thế là võ kinh ra đời, chuyên đào tạo những người học võ để đi thi thố trong các cuộc thi tuyển này.

Chưởng môn Trần Quang Kim (giữa) và các đệ tử Võ kinh Vạn An phái

Những người hành tẩu giang hồ dựa trên căn bản võ nghệ ở triều Nguyễn – Phú Xuân thời ấy (Huế ngày nay) được phân định rạch ròi thành hai hệ, bất kể xuất thân từ môn phái nào, đó là võ kinh và võ lâm. Võ kinh ở kinh đô, người học võ bắt buộc phải học theo kiểu chương hồi để dự thi tiến sĩ võ do triều đình tổ chức nhằm tuyển chọn nhân tài võ học. Võ lâm là những cao thủ thuộc loại… “thảo dã”, học võ để dùng chứ không phải để đi thi, chuyên hành nghề đi áp tiêu (bảo vệ hàng hóa), hay lưu lạc hành hiệp trong dân gian.

Tất nhiên, cả võ lâm và võ kinh đều có những cao thủ xuất chúng và những… “thấp thủ” võ công dở tệ. Gia phả Võ kinh Vạn An phái ghi lại nhiều tên tuổi tinh thông võ nghệ. Gốc tổ là Thoại Đình Hầu Nguyễn Hữu Cảnh, ông sơ là Trương Ngọc Giai từng được sắc phong Chánh đội trưởng Đội cẩm thị vệ thời vua Tự Đức… Lưu truyền đến đời thứ 4 được cố võ sư Trương Thăng (qua đời năm 2002) chính thức khai lập môn phái vào năm 1972, đặt tên Võ kinh Vạn An phái.

Ngày xưa, cũng như các bí kíp võ công khác, bí quyết võ kinh được cẩn mật gìn giữ, tuyệt đối không truyền thụ ra ngoài. Cũng chính vì thế mà những tuyệt chiêu trong võ kinh mà các vị đại tôn sư như Thoại Đình Hầu Nguyễn Hữu Cảnh từng sở đắc đã dần mai một. Thế nhưng, dù chỉ còn lại cho đời sau không nhiều, các đòn thế của võ kinh cũng đủ làm cho những ai đam mê võ học phải sững người kinh ngạc.

Từ chiêu thức Lôi Phong Phiến…

Đến miền đất võ Bình Định, tôi không ít lần được xem huyền thoại đất võ Tây Sơn Phan Thọ, hùm xám miền Trung – cố võ sư Hà Trọng Sơn, Ngọc Trản Quyền Phi Long Vịnh, Hùng kê quyền Ngô Bông… thi triển thập bát ban võ nghệ với lòng ngưỡng phục tinh hoa võ học dân tộc dường như dồn tụ vào nghiệp võ của các lão võ sư tên tuổi này trong chốn võ lâm. Khi lần đầu tiên chứng kiến võ sư Lê Trần Nhật Đăng thi triển bài Lôi Phong Phiến tại Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền VN vừa diễn ra, thú thật trong tôi bỗng dấy lên nỗi mê hoặc công phu của con nhà võ. Chỉ tiếc là bấy lâu chưa từng có ý định theo đường cung kiếm.

Võ kinh Vạn An phái trình diễn công phu

Võ sư Nhật Đăng hiện đang tu tập tại chùa Trúc Lâm – Huế, pháp tự Thích Tâm Chiếu. Sau gần 20 năm miệt mài luyện võ, Thích Tâm Chiếu trở thành trưởng tràng (đại sư huynh) của Võ kinh Vạn An phái. 108 đường quạt thể hiện chiêu thức Lôi Phong Phiến được nhà sư giỏi võ múa cực kỳ điêu luyện. Cánh quạt lúc nhẹ nhàng chao lượn, lúc mạnh mẽ tạo tiếng nổ uy lực như sấm, cuồng phong.

Sau khi trố mắt nhìn trưởng tràng môn phái phi thân pháp lên trời bay như chim qua chiêu Bạch hạc lượng xí (chim hạc xòe cánh), đến chiêu Sổ bộ truy phong (dùng bộ pháp rượt theo gió), tôi đánh liều tiếp cận trưởng tràng môn phái mong gặp được vị chưởng môn xin tập tành đôi chút công phu phòng thân những lúc bất trắc trên đường tác nghiệp, chí ít cũng tòm tèm vài ngón nghề của “cấm quân thị vệ” nơi hoàng cung ngày trước…

Diện kiến chưởng môn

Cứ nghĩ chưởng môn Võ kinh Vạn An phái, võ sư Trương Quang Kim là người kín tiếng khi kế thừa những sở học võ thuật có từ hàng trăm năm qua. Không ngờ vị chưởng môn này tỏ ra hào sảng đúng chất con nhà võ trước sự quan tâm của một kẻ ngoại đạo về võ như tôi trong lần đầu gặp mặt. “Ui chà chà, rứa thì hay quá!”, chưởng môn Trần Quang Kim nói đặc giọng Huế, tỏ vẻ đồng ý ngay, đoạn ông kể một mạch về lai lịch môn phái mình.

Vị chưởng môn từng đóng vai tướng Lê Phụng Hiểu trong phim Thăng Long nhân kiệt, bảo: “Hồi xưa võ học môn phái khư khư giữ như bảo bối, chỉ truyền dạy trong nội bộ gia đình. Về sau này được phổ biến rộng rãi khắp nơi. Đã đến lúc cần phải thay đổi, bằng không thì sẽ mai một, thất truyền đi mất”. Dứt lời, ông vận bộ áo chưởng môn bề thế, nhanh nhẹn thị phạm cho tôi xem thêm những bài võ đặc trưng của môn phái như: Linh miêu tẩy diện, Song đao hồ điệp, Long phụng kiếm pháp, Miêu xà quyền… “Chiêu thức võ kinh trông đơn giản nhưng đòn thế quyết định. Thân pháp tránh né nhanh, nhẹ phù hợp với vóc dáng người Việt. Những lúc lâm nguy thì ra đòn sát thủ. Đặc biệt nó có được cái tinh túy của võ, đó là hình (đòn thế góc cạnh) – lực (đánh mạnh) – ý (nghĩ đâu đánh đó) và khí (đòn thế dựa theo hơi thở)”. Lời phân giải của vị chưởng môn khiến tinh thần học võ của tôi càng hăng hái.

Đành thôi… “cấm quân thị vệ”

Quy trình tập luyện võ kinh qua chỉ giới của vị chưởng môn khiến tôi toát cả mồ hôi, thầm nghĩ có lẽ mình dồn sức tập đến già cũng chưa chắc thành công với chiêu thức Bạch hạc lượng xí! Hóa ra muốn luyện công phu buộc phải thông thạo thập bát ban võ nghệ, mà bước vào luyện thập bát ban cũng đã phải trải qua tới 8 bước. Thời gian của mỗi bước dài hay ngắn lại tùy thuộc vào khiếu võ của từng người học. Bước một khởi đầu luyện nhãn pháp. Nhất chỉ nhãn pháp công của Võ kinh Vạn An phái dùng tay để luyện đôi mắt tinh anh.

Kế đến luyện tấn pháp (chân vững như bàn thạch), luyện thủ pháp (44 bộ gồm gạt, đỡ, chỉ, chỏ, chưởng…), luyện cước pháp (thập bát liên hoàn cước), luyện thân pháp (đỉnh cao là loạn đả tàng vân), luyện quyền pháp, binh khí pháp và bước cuối cùng để “ra lò” một võ sĩ là luyện đấu pháp với song đấu luyện, song đấu đối kháng và đấu tự do. Quá trình tập luyện bài bản như thế nên thầy trò Võ kinh Vạn An phái có được nội công thâm hậu, dùng yết hầu bẻ cong 3 ngọn giáo gí sát phần đầu nhọn hoắt vào cổ rồi kê đá lấy búa tạ đập trên lưng mà chẳng hề hấn chi!…

Quả thật, không có cái gì đạt đến đỉnh cao mà không cần khổ luyện. Tôi đành thôi chuyện tập tành công phu sau khi lạnh sống lưng với những yêu cầu hà khắc để được trở thành cái gọi là “cấm quân thị vệ” như cha ông thuở trước. Bàn tay con nhà võ chắc nịch của vị chưởng môn Võ kinh Vạn An phái vỗ vỗ vào vai tôi như một lời động viên. Tràng cười rổn rảng của ông làm tôi cứ liên tưởng về những võ tướng VN từng vung gươm ra sa trường, bảo vệ biên cương ngày xưa…

 Bài & ảnh: Đình Phú

Thằng Ăn Cắp

Ở một làng nào đó bên xứ Ấn Độ, có một thương gia nghèo. Ðời sống khó khăn, nạn cường hào ác bá quá đỗi lộng hành khiến bác ta sống không nổi, phải bỏ đi một xứ xa sinh sống. Sống nơi đất khách quê người lâu ngày, lòng riêng vẫn tủi. Lại thêm tuổi đà xế bóng, tính ganh đua, lòng ham muốn cũng mỏi mòn. Một hôm chạnh nhớ cố hương, bác quyết định trở về. Bán hết tài sản lấy tiền mua vàng, gói vào một túi vải giấu trong túi hành lý khoác vai, bác lên đường về quê hương.

Trong vùng quê người thương gia, giữa một cánh đồng, dân trong vùng xây một ngôi chùa nhỏ để các nông phu buổi trưa ghé vào lễ Phật và nghỉ ngơi. Một cây bồ đề lâu năm che bóng rợp xuống một sân nhỏ lát gạch, một cái giếng khơi, nước mát và trong vắt, cũng là nơi cho khách bộ hành ghé chân nghỉ ngơi, giải khát, hoặc đôi khi ngủ qua đêm trong chùa. Chùa không có người coi. Phật tử trong chùa đều là nông dân. Lúc rảnh việc thì tự ý tới làm công quả quét tước, dọn dẹp, chăm sóc cho đám cây cỏ sân chùa lúc nào cũng hương khói quanh năm.

Sau nhiều ngày lặn lội đường xa, người thương gia về gần đến làng cũ. Trời đã xế trưa, nắng gắt. Ði ngang qua chùa, bác ghé vào nghỉ chân dưới gốc bồ đề. Ra giếng nước giải khát, rửa ráy sạch sẽ xong, bác vào chùa lễ Phật. Trong chùa vắng lặng. Bác thắp hương quỳ trước bàn thờ Phật. Ngước nhìn lên, nét mặt đức Thế Tôn vẫn trầm mặc như xưa nay, hơn mười năm qua không có gì thay đổi. Cảnh vật như đứng ngoài thời gian. Lễ xong, người thương gia rời chùa. Thấy bóng chiều đã ngả, đường về còn khá xa, bác liền rảo bước, bỏ quên túi hành lý trong chùa.

Buổi chiều hôm đó, một nông dân nghèo khổ trở về làng sau một ngày làm việc ngoài đồng. Ngang qua chùa, ngày nào cũng vậy, bác ghé vào lễ Phật trước khi trở về nhà. Lễ xong, bác trông thấy một túi vải to để gần bàn thờ. Bác ta nghĩ thầm: “Không biết túi vải của ai đi lễ đã bỏ quên. Nhỡ có người tham tâm lấy mất thì tội nghiệp cho người mất của. Âu là cứ mang về nhà rồi bảng thông báo để trả lại cho người ta.”

Về đến nhà, bác nông dân gọi vợ con ra, trỏ vào túi vải, nói:

- Ðây là vật người ta bỏ quên trong chùa. Nay mình cứ tạm kiểm kê rõ ràng, đầy đủ, mai mốt có người đến nhận đúng thì trả lại cho người ta.

Giở ra xem, thấy có gói vàng to, người nông dân nghiêm giọng dặn vợ con:

- Vàng của người ta là một vật rất nguy hiểm. Nó làm nảy lòng tham. Mọi điều bất chính, bất lương, mọi sự đau khổ cũng từ đó phát sinh. Mẹ con mày chớ có dúng tay vào mà khốn!

Bác cất cẩn thận vào rương, khóa lại.

Người thương gia rảo bước về gần đến làng, nhìn xa xa ráng chiều êm ả, những làn khói bếp vương vấn trên rặng tre quen thuộc. Cảnh xưa vẫn còn trong trí bác so với nay như không có gì thay đổi sau hơn mười năm xa cách.

Vừa đến cổng làng, người thương gia mới sực nhớ đã bỏ quên túi hành lý ở chùa. Lo sợ, hốt hoảng, bác vội quay lại con đường cũ, vừa chạy vừa kêu:

- Khổ thân tôi! Thế là tôi mất hết cả sản nghiệp dành dụm từ hơn mười năm nay! Bao nhiêu công lao trôi sống trôi biển cả rồi! Khổ thân tôi chưa!

Người đi đường ai thấy cũng ngạc nhiên.

Tới chùa thì cảnh vẫn vắng tanh, bên trong chỉ có một cụ già đang lễ Phật. Người thương gia vội túm lấy cụ già, hốt hoảng hỏi:

- Túi đồ của tôi đâu? Vàng của tôi đâu?

Cụ già ngạc nhiên:

- Túi đồ nào của bác? Vàng nào của bác?

- Thì cái túi hành lý tôi để quên hồi xế trưa trong chùa này!

Cụ già vẫn bình thản:

- Quả thật lão không thấy túi đồ của bác. Lão đã sống thanh đạm cả đời, nỡ nào trong chốc lát vứt bỏ lương tâm mà tham của người. Bác cứ bình tĩnh. Của mất, có duyên còn có ngày lấy lại, vô duyên thì của cầm trong tay cũng mất. Túi đồ của bác đã thất lạc, bác lại mất luôn cả cái tâm công chính, đỗ vấy cho người là cớ làm sao?

Gần đây có một xóm làng, buổi chiều nông dân thường lễ Phật trước khi về nhà. Bác thử tới đó hỏi xem. Thói thường, thấy vàng là tối mặt lại. Nhưng cũng còn tùy. Cũng còn có nhiều người tốt.

Người thương gia nghe ra, nhận thấy mình vô lý, bèn xin lỗi cụ già rồi theo lời chỉ dẫn, tiếp tục đi tìm. Tới làng, ông ta hỏi nhiều người mà không ai biết. Nghĩ rằng sản nghiệp dành dụm trong mười năm của mình nay phút chốc như chiếc lá vàng rơi theo gió đưa, biết đâu là bờ bến mà tìm! Ðành phó mặc cho bước chân tình cờ may rủi. Khi tới cuối làng, giữa vườn cây cối um tùm có một căn nhà lá nhỏ tồi tàn. Trước cửa treo một tấm bảng đen, với hàng chữ trắng viết to: “Tôi có nhặt được một túi vải bỏ quên trong chùa. Ai là chủ xin tới nhận lại.”

Người thương gia mừng quýnh đập cửa, gặp anh nông dân ra mở hỏi:

- Bác là chủ túi đồ bỏ quên trong chùa?

- Vâng, chính tôi. Tôi đã để quên trong chùa hồi xế trưa nay. Xin cho tôi nhận lại.

- Nếu đó là của bác thì bác phải nói xem túi đồ của bác như thế nào? Trong đựng những gì?

Người thương gia trả lời:

- Ðó là túi vải, trong đựng một ít lương khô đi đường.

Người nông phu nói:

- Thế thì không phải túi đồ của bác.

- Thú thật với bác, cũng còn một số vàng trong một gói vải khác màu đỏ.

Người nông phu nghe tả đúng các đồ vật và số lượng vàng đựng trong túi vải, biết chắc người tới hỏi là chủ nhân bèn mở rương ra, nói với người thương gia:

- Quả thật đó là túi đồ của bác. Xin mời vào nhận.

Người thương gia nhận đủ số vàng, lòng vui khôn tả. Bác thấy cảnh nhà người nông dân nghèo nàn mà lại không có lòng tham, để tỏ lòng biết ơn, bác chia đôi số vàng gói vào một miếng vải đưa cho người nông dân. Bác nói:

- Vàng của tôi tưởng đã mất, may sao lại gặp tấm lòng quý của bác. Tôi xin biếu bác một nửa để tỏ lòng thành thật biết ơn.

Người nông dân ngạc nhiên:

- Trả lại món vật không phải của mình chỉ là một việc bình thường, có ơn gì mà được đền?

- Bác đã làm một điều thiện. Ðược đền ơn là đúng lẽ.

- Làm việc thiện là nghĩa vụ tự nhiên. Đạo lý xưa nay vẫn dạy như vậy. Đó không phải là cái cớ để đòi hay nhận tiền thưởng. Cũng như lòng yêu dân tộc, yêu tổ quốc không phải là cái cớ để được trả công. Vàng của bác do công sức làm ra thì bác hưởng. Tôi có góp công lao gì vào đó mà chia phần? Thôi, xin bác hãy để tôi được sống yên vui trong cái nghèo của tôi hơn là sống giàu có nhờ vào của cải người khác. Như thế cũng là một cách ăn cắp.

Người thương gia không còn lý lẽ gì để nói thêm bèn khoác hành lý lên vai, bất thần vất gói vải đựng nửa số vàng lên bàn rồi bỏ chạy. Ý định của ông ta là bắt buộc bác nông dân phải nhận sự đền ơn, nhưng bác nông dân vội nhặt gói vàng rồi đuổi theo, miệng hô hoán:

- Bớ người ta, thằng ăn cắp! Bắt lấy thằng ăn cắp.

Dân trong làng nghe tiếng hô hoán liền đuổi theo bắt được người thương gia dẫn trở lại trước mặt bác nông dân, hỏi:

- Hắn đã ăn cắp vật gì của bác?

- Hắn định ăn cắp cái tâm công chính và chân thật mà tôi có được từ ngày tôi học Phật!

Những người làm việc công mà đòi trả ơn, làm việc thiện chỉ do tư lợi, làm việc nước cốt vì quyền hành địa vị… thảy đều là những thằng ăn cắp…

Khi người dạy võ xa rời con đường võ đạo mà chạy theo sự sa thóa của một nền kinh tế thị trường đầy cạnh tranh và nhiều ma lực. Liệu cái đạo của người dạy võ có còn được giữ gìn nguyên vẹn?

Trong những năm kinh tế còn chưa phát triển, cuộc sống còn nhiều khó khăn thiếu thốn, thì những người dạy võ lại chú tâm vào việc rèn người cho thế hệ mai sau. Lúc bấy giờ các loại hình thi đấu võ thuật còn hết sức hiếm hoi. Người học võ thường chỉ mang quan niệm “học võ để tự vệ”. Trong một vài đơn vị tập thể mang tính đặc thù thì tập luyện võ thuật để phục vụ công việc.

Nhưng dù là người học võ hay người dạy võ cũng đều học và dạy theo cái tâm và sở nguyện trong sáng của mình, không hề đặt nặng thành tích hoặc vụ lợi trong công việc này.

Người dạy võ vốn được rèn tâm luyện chí theo nề nếp xưa. Lấy cái đạo làm đầu, lấy việc trưởng thượng làm cốt cán để rèn luyện không màn danh lợi, xả thân vì việc nghĩa. Tinh thần thượng võ ngút ngàn. Người biết võ càng cao lại càng tìm cách “dấu mình” không khoe khoang khoát lác….

Vào khoảng đầu thập niên 90 của thế kỷ trước. cùng với sự thông thoáng về kinh tế, thì võ thuật cũng bắt đầu chuyển mình bước sang một lĩnh vực khác: cạnh tranh và thương mại!

Lúc này người học võ chỉ muốn làm sao và bằng con đường nào tiến lên bục vinh quang nhanh nhất, thu hoạch được nhiều huy chương nhất…Còn người dạy võ cũng bị xã hội hóa mà cuốn theo trào lưu dạy võ thương mại. Bởi lẽ, học trò được thành tích cũng đồng nghĩa với thầy đựợc hưởng cả danh và lợi để bù vào công sức đã bỏ ra.

Và như vậy cả thầy và trò chuyên chú luyện tập những đòn những thế cốt sao cho lúc lên sàn đấu đem lại chiến thắng nhanh nhất. Còn đạo lý của người dụng võ ư? Không còn phù hợp nữa rồi!

Chính cái tâm hừng hực khát khao chiến thắng đã biến cả người dạy võ và người học võ trở nên hiếu chiến và hiếu thắng! Thậm chí còn bất chấp cả môn quy và tôn chỉ của môn phái đã quy định như không được thượng đài, không tranh hơn thua với người khác….họ không phân biệt được đâu là hình thức giao lưu học tập trên thảm đấu và đâu là hình thức thượng đài (từ Hán Việt) theo đúng nghĩa của nó! Biểu hiện háo thắng là những cử chỉ hợm hĩnh của người võ sỹ trên đường bước lên sàn đài, vừa đi vừa khua tay múa chân, cái đầu lắc lư…

Bên cạnh đó, một số đội vì khao khát thành tích đã bất chấp quy định của giải, bỏ tiền thuê mướn một số võ sĩ của môn võ khác đem về đấu cho đội mình, cốt sao có được huy chương! Xét cho cùng thì những tấm huy chương đã đạt được theo kiểu đó chẳng mang lại ý nghĩa cao thượng nào trong một trận đấu võ, mà còn nảy sinh những thái độ tiêu cực khác, đồng thời tập cho người võ sỹ ngày càng mang tính hiếu thắng hơn và đó chỉ là chiếc vỏ bọc thô thiển của người hành võ.

Trước đây việc học võ chỉ cốt tự vệ và chiến đấu, vì vậy mỗi miếng đòn đều có thể mang tính quyết định, mang tính kết thúc và hết sức nguy hiểm nếu đối phương không trở tay kịp, thầy dạy miếng đánh càng hiểm hóc càng trở nên bí quyết để định đoạt một trận đấu nếu như bất đắc dĩ phải dụng võ. Đòn đánh không ai cho là phạm luật và trận đấu không hề có “trọng tài”, người luôn kịp thời nhảy vào giữa trận đấu và sẵn sàng chỉ tay vào mặt đấu thủ để ra hiệu lệnh phạm luật, truất quyền thi đấu! cho nên người học võ thả sức mang hết sở học của mình để chiến đấu cho mục đích chính đáng của họ.

Hình thức đối kháng là bài tập thực tế cho phần lý thuyết kỹ thuật, song có nhiều cách chọn lựa để tập cho người học võ làm quen với kỹ năng tự vệ, chiến đấu khi đi vào thực tế, chứ không nhất thiết phải đối kháng theo kiểu quyền Anh tự do hiện nay đang rất phỏ biến. Bởi lẽ hình thức này rất xa rời thực tế và hạn chế việc phát huy những đòn đánh kỹ thuật. Nếu chỉ chú tâm vào đối kháng thì người học võ không cần tốn nhiều thời gian để đeo đuổi chương trình nhiều năm liền mà chỉ cần tập nhuần nhuyễn vài ba lối đấm, vài ba lối đá cộng với luyện thể lực thật tốt là có thể trở thành một đấu thủ trên sàn đài. Qua đó người võ sỹ sẽ thu thập kinh nghiệm dần dần sau nhiều trận tỷ vỏ kiểu này để đạt tới đỉnh cao của đối kháng thể thao.

Rồi các võ sĩ này sẽ thành phản xạ quen thuộc với những đòn đánh mang tính quy tắc nên phản ứng cuối cùng của họ khi gặp tình thế chiến đấu thực tế đã không giữ được bình tĩnh dẫn tới việc sử dụng hung khí, cuối cùng gây ra án mạng để rồi ân hận khi từng ngày ngồi bóc lịch trong trại giam! Một số khác thì sử dụng võ thuật như một công cụ để làm chuyện bất minh, trái với đạo lý và pháp luật.

Thời gian gần đây không ít những thông tin về các “cao thủ võ thuật” sử dụng võ để làm chuyện phi pháp đã mang lại nhiều bức xúc cho những người dạy võ và người học võ chuyên chính.

Tất nhiên hậu quả khôn lường đối với không chỉ người học võ mà còn đem lại sự hổ thẹn cho người dạy võ nữa, bởi họ nhìn lại mới thấy mình thiếu sót vì không đem cái đạo lý của người biết võ làm đầu mà chỉ chạy theo cái bả lợi danh.

Những lỗi lầm như thế thuộc về ai? Người học võ thì bảo: “thầy không dạy lấy gì học! còn người dạy võ thì bảo: người ta đóng tiền là để học…võ!”

Cuối cùng, chuyện người dạy võ không đem võ đạo mà dạy học trò đã mang lại ít nhiều những hành vi phản đạo đức gây bức xúc trong dư luận và những người mang sứ mệnh cao cả.

Mong rằng những người dạy võ nên xác định mục tiêu có nên chạy theo hình thức để rồi phá vỡ những quy tắc cao đẹp của võ thuật chân chính hay không? Xã hội sẽ trở nên phức tạp hơn, rắc rối hơn nếu như cứ hành võ theo kiểu “võ biền” như thế.

Võ sư Châu Minh

Nguon: http://vothuat.co/khi-nguoi-day-vo-bo-quen-vo-dao.html