Tượng hình có nghĩa là phỏng theo hình ảnh, dáng vẻ của sự vật, gợi lên suy nghĩ liên tưởng đến thực tế. Với Võ cổ truyền, tượng hình là nền tảng căn bản, đặc thù, độc đáo, mang tính văn hóa và nghệ thuật chiến đấu cao.
Các thế võ căn bản, đòn thế, chiêu thức, lời thiệu Võ cổ truyền mô phỏng, gợi hình dáng, động tác của sự vật, loài vật để miêu tả cách đánh hoặc ẩn dụ ý nghĩa một thông điệp truyền tải. Thuật ngữ Võ cổ truyền vẫn mang hình dáng của ngôn ngữ Hán Nôm, toát lên ý nghĩa tượng hình mà không môn nào có được.
Kỹ Thuật Căn Bản
- Mã bộ (bộ ngựa) — tượng hình các thế tấn. Sự thành bại của chiến tướng ngoài mặt trận phần lớn nhờ vào những bước chân ngựa linh hoạt, vững chãi.
- Thôi sơn (đẩy núi) — hàm ý sức mạnh của nắm đấm có khả năng đẩy được núi.
- Hùng chưởng (ức bàn tay gấu) — tượng hình cho sức mạnh của ức bàn tay; gấu có thể tát vỡ mặt cọp chỉ với một bàn tay.
- Phượng dực (cánh phượng hoàng) — tượng hình các thế đánh cùi chỏ, linh hoạt, ảo diệu.
- Cương đao (đao cứng) — tượng trưng cho cạnh bàn tay, một loại "vũ khí" lợi hại và nguy hiểm.
- Thủ chỉ (các ngón tay) — kèm các thế như "nhị chỉ đoạt ngọc", "tam chỉ thần ưng", "hổ trảo".
Các thế đá cũng tượng hình: long thăng cước (đá hất gót như rồng bay lên), bàn long cước (đá tống ngang như rồng cuộn), đảo sơn cước (đá mạnh có thể lật được trái núi).
Nếu rút ngắn tên gọi hoặc Việt ngữ hóa hoàn toàn mà tách rời ý tưởng của tiền nhân, vô tình làm cho thế võ trở nên mất ý nghĩa, mất giá trị tượng hình và giá trị văn hóa ngôn ngữ. So sánh "thế đá số 1, số 2, số 3" với "long thăng cước", "bàn long cước", "đảo sơn cước" — thế đá sẽ mất đi rất nhiều ý nghĩa.
Tượng Hình Khi Dịch Sang Tiếng Anh
- Black tiger steals heart — Hắc hổ thu tâm.
- Double dragons emerge from sea — Song long xuất hải.
- White horse presents hoof — Bạch mã hiến đề.
- Poisonous snake emerges from pit — Độc xà xuất động.
- Hungry tiger catches goat — Ngạ hổ tha dương.
Chính vì sự linh hoạt, uyển chuyển, ý nghĩa và cấu trúc của ngôn ngữ mà các thuật ngữ Võ cổ truyền vẫn mang nhiều giá trị tượng hình, không thể tách rời với những nét văn hóa truyền thống từ ngàn xưa.